Bài 3. Phát triển toàn diện trẻ thơ trong thực hiện chương trình giáo dục mầm non

Giáo dục Mầm non (GDMN) là bậc học đầu tiên thuộc hệ thống giáo dục quốc dân của Nhà nước ta. Phát triển toàn diện trẻ thơ trong giai đoạn này mang lại đóng góp to lớn trong việc gắn kết xã hội, xây dựng hòa bình và thực hiện các mục tiêu phát triển của đất nước và thế giới.

Các công trình về giáo dục sớm trên thế giới đều cho rằng: Sự phát triển trong những năm đầu đời quyết định tương lai của cả cuộc đời. Đây là “giai đoạn vàng”, “cửa sổ của cơ hội”, là thời kỳ quan trọng nhất và phát triển nhanh nhất trong cuộc đời của mỗi người, nhưng đây cũng là thời kỳ chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe, môi trường sống và nội dung phương pháp giáo dục sớm. Ở giai đoạn này trẻ rất dễ bị tổn thương, trừ phi có sự chăm sóc, giáo dục phù hợp về thể chất và tinh thần. 

Trẻ mầm non là nhóm trẻ đặc biệt quan trọng, là nền tảng trong chiến lược phát triển con người. Vì vậy, nếu được gia đình, nhà trường và cộng đồng quan tâm phát triển toàn diện trẻ thơ trong giai đoạn này sẽ có ý nghĩa rất lớn góp phần đào tạo ra những công dân ưu tú cho tương lai với thể lực cường tráng, trí tuệ vượt trội, thông minh, sáng tạo, có những tính cách, phẩm chất, đạo đức và các kỹ năng sống phù hợp nhằm nâng cao tiềm lực, tầm vóc con người cũng như vị thế của Việt Nam trên thế giới. Cung cấp các dịch vụ chăm sóc và giáo dục có chất lượng cao cho trẻ mầm non là nhiệm vụ cấp thiết để thực hiện các quyền cơ bản của trẻ em, đảm bảo công bằng xã hội góp phần bảo vệ sức khỏe, cải tạo nòi giống, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước.

Việt Nam là nước thứ hai đã ký Công ước Liên hiệp quốc về Quyền trẻ em (CRC 1989) và tham gia thực hiện Mục tiêu toàn cầu về phát triển bền vững (SDG) tới năm 2030 của Liên hiệp quốc.

- Hiến pháp nước ta năm 2013 quy định rõ “ Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia các vấn đề về trẻ em”

- Luật trẻ em năm 2016 đã quy định cụ thể “ Phát triển toàn diện của trẻ em là sự phát triển phát triển đồng thời cả về thể chất, trí tuệ, tinh thần, đạo đức và mối quan hệ xã hội của trẻ em”. Trong 106 điều của Luật trẻ em có 11 điều quy định trách nhiệm của Nhà nước, xã hội và các ngành cung cấp dịch vụ y tế, dinh dưỡng, học tập, vui chơi giải trí, các chính sách xã hội phải hướng tới sự phát triển toàn diện của trẻ em.

Với dân số hơn 90 triệu người, Việt Nam hiện đang đứng thứ 14 trong số các quốc gia đông dân nhất thế giới. Trong giai đoạn đất nước ta đang thực hiện công nghiệp 4.0, hiện đại hóa đất nước, yếu tố nguồn nhân lực chính là yếu tố cốt lõi trong sự phát triển của Quốc gia. Tuy nhiên, theo đánh giá của các nhà cung cấp nhân lực trong nước cũng như quốc tế, nguồn nhân lực của nước ta nhìn chung còn yếu về trình độ chuyên môn cũng như kỹ năng công việc. Điều đó đa phần có nguyên nhân từ hệ thống giáo dục và  đào tạo của Việt Nam còn chậm phát triển so với nhiều nước trên thế giới. Để góp phần cải cách giáo dục căn bản và toàn diện cần quan tâm đến đổi mới dạy và học từ Giáo dục mầm non, tạo cơ hội cho trẻ thơ phát triển toàn diện.

Trong chiến lược kinh tế - xã hội 2011 – 2020, về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, Đảng ta đã khẳng định: Phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược…; Mở rộng giáo dục mầm non, hoàn thành phổ cập mầm non 5 tuổi. Đây là một định hướng chiến lược quan trọng của Đảng ta về giáo dục và đào tạo 

Hiện nay về quy mô phát triển mạng lưới trường, lớp mầm non đã được bao phủ trên toàn quốc , số trẻ đến trường/lớp ngày một đông, năm sau nhiều hơn năm trước. Tuy vậy, vẫn còn khoảng hơn 4 triệu trẻ em trong độ tuổi này chưa được đến trường và chưa được sự quan tâm chăm sóc, giáo dục của gia đình, nhất là trẻ nhỏ dưới 3 tuổi (tuổi nhà trẻ  ) ở các khu ccoong nghiệp, vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa,.. Đây là một thiệt thòi lớn không chỉ cho các cháu nhỏ mà còn là sự lãng phí tiềm năng vô cùng to lớn cho các gia đình và cả đất nước. 

Từ cơ sở pháp lý và khoa học trên đây, để Chương trình giáo dục màm non đi vào cuộc sống, tạo cơ hội cho trẻ được phát triển toàn diện cần quan tâm một số kiến nghị sau: 

1/ Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ quan quản lý bậc học Giáo dục mầm non cần phối hợp với các bộ, ngành liên quan ( Bộ Y tế, Bộ LĐTB&XH,,,) để chỉ đạo thực hiện Chương trình giáo dục mầm non theo hướng tiếp cận Phát triển toàn diện trẻ thơ. Chương trình Giáo dục mầm non theo hướng tiếp cận Phát triển toàn diện trẻ thơ phải là một chương trình mở, linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với nhu cầu, năng lực của trẻ nhằm khai mở tiền năng, tố chất ở trẻ trong giai đoạn này. 

Đối với trẻ tuổi nhà trẻ, Chương trình giáo dục không chỉ quan tâm đến chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng mà còn phải chú trọng áp dụng các phương pháp giáo dục sớm tiên tiến đối với trẻ thông qua các hoạt động giáo dục sớm phát triển thể chất, tương tác, kích thích, trải nghiệm và giao tiếp giữa người lớn với trẻ, giữa trẻ với trẻ, trẻ với môi trường tự nhiên, trẻ với đồ chơi, trò chơi v.v. 

Đối với trẻ tuổi mẫu giáo Chương trình giáo dục mầm non cũng không chỉ chú trọng giáo dục nhận thức, tình cảm, ngôn ngữ, quan hệ xã hội, môi trường mà phải chú trọng giáo dục các kỹ năng bảo vệ sức khỏe, ăn uống hợp khoa học, biết tự chăm tự chăm sóc vệ sinh bản thân, vệ sinh môi trường, phát huy năng khiếu, thẩm mĩ và rèn luyện phẩm chất đạo đức v.v.. Trong thời đại công nghiệp 4.0, cần cho trẻ được tiếp cận với giáo dục STEAM để phát huy tư duy sáng tạo của trẻ.

Thông qua các hoạt động giáo dục hàng ngày mà phát hiên năng lực, phẩm chất, đạo đức của trẻ. giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần, đạo đức và quan hệ xa hội. 

2/  Khuyến khích và tạo điều kiện để các tổ chức xã hội, doanh nghiệp, tư nhân được mở các loại hình dịch vụ giáo dục mầm non phù hợp với từng vùng miền ở địa bàn dân cư, khu công nghiệp, ,.. đảm bảo cho nhiều trẻ em được chăm sóc giáo dục ở bậc học mầm non và chuẩn bị cho trẻ vào lớp một ở tiểu học.  

3/ Các cặp vợ chồng chuẩn bị sinh con và có con nhỏ dưới 6 tuổi, người chăm sóc trẻ, giáo viên mầm non cần được phổ cập kiến thức và nắm được các kỹ năng chăm sóc, giáo dục phát triển toàn diện trẻ thơ trong từng độ tuổi, nhất là giai đoạn 1000 ngày đầu đời để nuôi dạy con khi ở nhà và phối kết hợp với nhà trường khi con được theo học ở trường, ở lớp.

4/ Đẩy mạnh các hoạt động truyền thông để cộng đồng xã hội có nhận thức đúng đắn về trách nhiệm của mỗi cá nhân và cộng đồng trong việc phối hợp với các cơ sở giáo dục mầm non thực hiện thành công Chương trình giáo dục mầm non theo hướng tiếp cận Phát triển trẻ thơ toàn diện.

NGND.PGS.TS. Nguyễn Võ Kỳ Anh

Độc giả bình luận